Ritratti mir-Rabat ta' Tfuliti...

Tiskanta fil-ħajja kif jinbidlu l-affarijiet. Minkejja li għad għandi sitta u għoxrin sena, nista’ ngħid illi r-Rabat ta’ tfuliti kien xi ftit differenti. Meta jgħaddi ż-żmien kull ma jibqa’ huma memorji, ritratti ta’ tfulitek.

Il-Ġelat ta’ Lola...

Jibqa’ l-aqwa ġelat li qatt ġie prodott fuq il-gżira tat-tlett għoljiet. Il-ġelat ta’ Lola kien uniku. Hemm fi sqaq wara l-knisja ta’ San Ġorġ kien hemm Lola bil-ħanut tal-ġelat. Konna nmorru bi ħġarna. Jiena ġeneralment kont inmur il-Ħadd wara l-quddies tad-disgħa taċ-ċentru, flimkien mal-kuġini u konna nixtru l-ġelat qabel nitilqulha għal għand iz-zija Susan li kienet telqet mill-Kapuċċini u marret toqgħod it-Triq tal-Għajn. Il-ġelat ta’ Lola kien jisgħobik li jispiċċa. Jiena kont skoprejt li din Lola kienet tiġi xi sekondu-kuġina ma nannti – u ħassejtni privileġġjat, li l-aqwa ġelat kien ta’ xi ħadd jiġi minni. Meta darba staqsitni ta’ min jien, u aħna Għawdex għadna kulħadd bil-laqam, dritt ħadtha għal fejn ridt jien. L-affari marret sew ferm, għax il-ġelat tiegħi kiber sew – u l-inkarigu ġdid sabiex nissalda din iż-żieda netta, kien biss illi nwassal it-tislijiet għan-nanna u nerġa’ nwassalhom lura. Lola illum mietet u l-ġelat tagħha telaq magħha – baqa’ biss il-bixra tat-togħma. U x’ħin ngħaddi minn Strada Karita għadni nħares lejn dak il-ħanut b’ żewġ bibien magħluqin. Forsi xi darba terġa tfeġġ Lola...

Ġilardu...

Ġilardu konna ngħajtulu u probabli x’imkien l’hemm kien jismu. Dan Ġilardu kien raġel li qatt ma rajtu jinbidel – dejjem baqa’ xiħ u mkemmex daqs ħarruba u mgħawweġ bil-qorq u bl-ixkora wara dahru. Dejjem iħares u qatt ma jtina espressjoni. U b’ l-istejjer li nħolqu fuqu nimmaġina li għajnu qatt ma waqfet tpetpet. Kien jgħaddi biss mit-triq ta’ wara li għadu jisimha Wied is-Seqer u jiskula l-isfel għal ġol għelieqi sakemm jgħib fl-inħawi fejn aħna konna nilgħabu l-light house…

Il-Light House...

Il-light house kienet logħba favorita tat-tfal tal-inħawi tal-Kapuċċini. Kienet tintlagħab fuq wara tad-djar minn fejn kien jgħaddi Ġilardu, fejn kien kollu għelieqi u fejn illum kważi kollu nbena. Hemmhekk ġo salt għelieqi kollha tiben konna nilgħabu light house, speċi ta’ noli ta’ bil-lejl, kulħadd bit-torċ miegħu, u min jistaħba wara ħajt tas-sejjieħ u min wara qatta tiben u min iktar avventuruż taħt xi pal tal-bajtar, u l-‘aħħ’ tax-xewk kemm il-darba nstema. Illum light house ma għadiex tintlagħab, kullimkien inbena, u jiena sirt inbati bil-hay fever.

Il-Quddiesa ta’ Dun Louis...

Nhar ta’ Ħadd għal żmien twil konna nmorru quddiesa San Ġorġ, tal-ħamsa fis-sajf u tas-sitta fix-xitwa. Kien iqaddes Dun Louis bl-istil partikolari tiegħu, botta fina, priedka għaqlija, nofs ċajta żġħira, u l-famuża ‘ninżlu għarkubbtejna’ kif jispiċċa l-Ħaruf t’ Alla... Dun Louis niftakru ukoll jgħallem is-Sixth Form u jieħu ħsieb l-Oratorju. Telaq ukoll u miegħu telaq karattru mir-Rabat. Parir li darba tani għadu validu. Kien qalli “Sam mhux li dduru biss qabel l-elezzjoni imma kunu dejjem fin-nies, qrib in-nies u man-nies.”

Il-Jubilee taċ-‘Ċajċ’...

Darba kollega Malti kien qalli “Mela għandkom Jubilee Għawdex?” Mur għidlu li jiena ilni midħla tal-Jubilee minn żmien iċ-‘Ċajċ’. Il-Jubilee jibqa’ l-aktar lokal trendy fir-Rabat. Infetaħ qisu fi żmien iż-żgħożija ta’ missieri u ssemma Silver Jubilee, għal ġublew tar-Reġina. U kien jidher sintomatiku mal-ġublew tal-ħamsa u għoxrin sena għax kien kollu miksi aluminju kulur il-fidda. Insomma mhux eżattament il-Peach Pit ta’ Beverly Hills 90210. Pero kien il-lokal per eċċellenza. Kellu bank, biex tpoġġi, mad-dawra tal-ħanut kollu. Il-bar fuq wara faċċata u Salvu ċ-‘Ċajċ’ warajh. Fuq wara array sħiħ ta’ spirti, u t-television fil-kantuniera. U quddiem il-bank li kellu man-navata kollha kien hemm sett imwejjed quddiemu u dawk is-siġġijiet western tistenna lil John Wayne ħa jpoġġi fuqhom jew lill-amico Bud flimkien ma Terence Hill jagħmlu xi frakass. Il-kafe ġot-tazzi li jiena u oħti għadna ngħidulhom tas-seven cents daqs kemm kien jiswa it-te jew il-kafe. U kellu toilet għal-irġiel biss!

U l-Jubilee kien imur kulħadd u jiltaqa’ kulħadd u jifraħ u jitlewwem kulħadd. Kien jibda minn filgħodu fil-ħamsa għal kafe tal-kaċċaturi u jkompli sejjer sa tard bil-lejl. Maż-żmien Salvu refa mill-ħanut u daħal floku Toni t-'Tapie' li żamm l-istess ritmu. Maż-żmien Toni refa ukoll u daħal minflok Alex il-'Murella' u ħutu sabiex jiġġestixxu dina l-brand tal-Jubilee u għamlu suċċess għax saret franchise f’ Malta u barra minn xtutna. Illum meta niltaqa ma Salvu fit-triq u nsellimlu, jew nieħu l-kafe ma Toni t-'Tapie', spiss niftakar b’nostalġija ħelwa l-Jubilee taċ-‘Ċajċ’ u nerġa nara dawk in-nies ġo fih, u narma nitbissem....

Sister Pierre Marie...

L-iktar soru li qatt ammirajt tibqa’ għal dejjem Sister Pierre Marie. Qatt ma għalmitni. Dejjem titbissem, wiċċha kollu nemex ħomor bin-nuċċali u għajnejn żoroq. U kienet l-uniku soru li kont nara li jixirqilha l-abjad għax l-oħrajn kont narahom funny fl-abjad. Sister Pierre Marie kienet tgħallem il-Year 6. Lili qatt ma għalmitni imma nftakar mhux darba u tnejn ħaditni mill-kinder u ħaditni fil-klassi tal-Year 6 u hi tgħallem u jien attent bħallikieku qed nifhem x’inhi tgħid. Meta Sister Pierre Marie marret il-missjoni ħadtha bi kbira... u għal ftit bdejt naħseb li tal-missjoni kienu ixxurtjati iktar minni. U bqajt dejjem insemmiha u x-xewqa li nerġa naraha qatgħetili Ramona għax staqsiet lil xi ħadd u saret taf li qegħda tas-Sliema u hekk kif mort nordna t-toga għal gradwazzjoni tad-dottorat li s-sorijiet Frangiskani jħitu tant tajjeb, staqsejt lil Sister Luigetta, kienx hemm Sister Pierre Marie... U hemm kienet! U kif mort għarfitni dritt.. u qtajt xewqti insomma.

Il-Patrijiet tal-Kapuċċini...

Il-kunvent tal-Kapuċċini kien ċ-ċentru soċjali ta’ l-inħawi, duttrina, logħob, quddies fost il-ġimgħa, festa tal-Grazzja, il-bir pittoresk fin-nofs, l-kanerja. Il-patrijiet tal-Kapuċċini li b’tant dedikazzjoni imexxu il-kunvent tagħhom jintegraw tajjeb ħafna man-nies tal-inħawi. Patri Ċens, Father Joe, Patri Remiġ, Patri Ġwakkin, Father Alfred u kull gwardjan ta’ warajh. Il-mama malajr tgħallmet li l-ikbar kastig għalina kien li ma nmorrux hemm fuq iz-zuntier tal-kunvent, u kienet taf kif iġġibna f’postna mingħajr ħafna twerwir. U l-ħin għand il-patrijiet dejjem ħassejtu qasir u mhux biżżejjed. Darba niftakar kien ġie novizz daqsxejn antipatku (almenu hekk rajnih) u kien jismu Rudolph. Darba fuq iz-zuntier min-naħa s’oħra inkiteb b’ ittri kbar Rudolph the Red-Nosed Reindeer. Tistgħu timmaginaw x’ riefnu qam l-għada għax skond hu immalafajnih man-nies. Tmexxiet inkjesta b’ attenzjoni lid-dettal a la Hercule Poirot. Ma nafx immaġinax li aħna ridna ngħidu li hu ċerva b’imnieħru aħmar, naf zgur li dakinhar ħadd ma tkellem min kien...

Ir-Ragel ta’ Wara t-Tieqa…

Darba minnhom wara li ġejt lura mill-iskola tas-St Francis fis-siegħa u nofs ta’ wara nofsinhar, il-mama għarrfitni illi hi kienet ser tiftaħ ħanut. Kont għadni Year 4 u kont ferħan b’din l-intrapriża ġdida. Il-mama kienet fetħet ħanut tad-drappijiet, il-mama taf tħit ħafna u mid-dehra kienet xebgħet id-dar. Maż-żmien in-negozju tal-mama kien kiber u tlaqna mill-arcades ta’ l-Orjenti għal taħt Putirjal eżattament quddiem il-bus terminus u taħt l-uffiċju tiegħi tal-lum. Maż-żmien, id-drapp ħa daqqa ta’ ħarta u l-mama kontra qalbha kellha taċċetta dina r-realta u taqleb għal boutique bi ħwejjeġ lesti.

Pero għalkemm iż-żmien inbidel u miegħu l-ġeneru tax-xogħol, ir-raġel ta’ wara t-tieqa baqa hemm. Kont nieħu gost insellimlu lil dan ir-raġel, li kortesament kien isellem lura. Tarah kont taqtgħu ġentlom dritt. Iħares b’ dik il-ħarsa tiegħu timmaġinah jistaqsi l-Quo Vadis għal elf mitt darba x’ħin jara dak is-serbut karozzi għaddej mit-triq u n-nies busy fuq dak li jaħsbu li hi l-iktar ħaga importanti tad-dinja. U hu hemm f’nofs dik il-geġwiġija statiku wara t-tieqa. Kien qisu kwadru ħaj, kellu żgur l-ombra kollha ta’ uomo vissuto.

Dan il-ġentlom telaq ukoll, illum jinsab momument tiegħu faċċata tad-dar tiegħu u qabel nidħol l-uffiċju tiegħi kull filgħodu nħares lejh u kultant nimmaġinah qed isellem qabel jdomm xi poeżija minn tiegħu, il-monument ħaj li ħalla u li ma jintemmx: Għajna Moħbija, Tfalja Toħlomx, Fuq il-Bir tal-Kunvent, Suldati Maltin, Il-Ġgantija... u tant u tant oħrajn. Ġorġ Pisani telaq imma l-għanja tiegħu tibqa’ magħna.

Dawn huma uħud mir-ritratti ta’ tfuliti li jibqgħu stampati ġo moħħi, li juru Rabat li nbidel... Rabat li mexa maż-żmien... għal aħjar?

Viżjoni ċara... ritorn lura għax-xena politika.

Il-politika ħassejtha sa minn ċkuniti. Fil-familja trabbejna taħt id-dell tagħha billi n-nannu għamel ħafna snin in scena anke jekk mal-partit l-ieħor. In-nannu fil-politika ma niftakrux pero l-effetti tagħha baqgħu fuqu sa’ l-aħħar ta’ ħajtu.

L-ewwel elezzjoni li niftakar tajjeb kienet dik tal-1992 Eddie Fiduċja għalkemm għandi memorji ta’ dik tal-1987, li tagħha niftakar xi meeting u siltiet mir-rebħa u li xi ġirien ma kellmunix iktar jien li kien għad kelli ħames snin dakinhar. Maż-żmien l-affarijiet inbidlu u l-ġirien kellmuna. Ta’ l-1992 kienet buzz niġru mal-carcades, meetings u ta’ Qali l-aqwa ħarġa kienet. U meta Guido kien jgħajtilna, konna nixgħelu. Niftakar ukoll lis-soru twiddibna (rightly so) meta xi arjuż minna (ma neskludix l-kompliċita) kien jitħajjar jgħaddi xi kummenti politiċi. Għalkemm jekk ikolli ngħid dejjem xi sieħbi nazzjonalist li gżani lis-soru.

Għadni niftakar ukoll lil missieri jġib il-kotba fil-'Parlament ma Jikbrux Fjuri' u ukoll ma fhimtx dawn il-fjuri x’kienu u 'PN Fehmiet Bażici' li ma dehru bażiċi xejn. Pero niftakar ukoll inpittru wiċċ Karmenu u n-nuċċali li kellu nġibuh goggles. Eddie ma messejnih qatt, dak kien qisek qed tara xi santa.

Tlajt f’ dak ix-xenarju insomma, l-politika xi ħaġa kwotidjana, u konna niddiskutuha dejjem. Waqt l-ikel dejjem kienet tqum xi diskussjoni, u minn ħa jinstema ftit iktar. Meta kien jiġi n-nannu (matern għax dawk paterni tlifthom qabel stajt inkun nafhom) u dak dejjem kien jiekol bil-mustarda, id-diskussjoni dejjem kienet fuq il-klassi (li domt ftit ma fhimt li mhux ta’ l-iskola) u s-sinjur u l-fqir. In-nannu kellu ċertu ħsibijiet, forsi sforz kif trabba. Jiena dejjem ħarist lejh b’ ċertu reverenza u meta tkellem dejjem smajtu. Ngħid smajtu għax mhux dejjem fhimtu. Maż-żmien indunajt li ma aħniex ser naqblu wisq ma xulxin u meta tliftu meta kelli tnax-il sena ħassejt vojt enormi. Dik tal-klassi kont tliftha darba għal dejjem anke jekk kont naf li minix ser naqbel miegħu.

Fil-Junior Lyceum konna klassi mista, kulħadd jgħid tiegħu u meta kienet ser tiġi xi elezzjoni tal-kunsilli jew ġenerali konna qisna xarabank – u l-livell tad-diskussjoni ta’ dak il-livell kien jibqa’. Niftakar meta nbidel il-gvern u allura n-nanna u z-zijiet materni telgħu s-sema bdejna naraw lil Sant. Dan Sant nammetti li ġieli ġabli ħniena – hux għax kont għadni żgħir jew ċuċ lanqas naf. Naf pero bilħaqq li kien daħal il-proġett Scoops u ħabib kien issuġġerixxa l-isem Future għax dakinhar PN Futur, it-teacher li ma fehmet xejn kienet baqgħet sorpriża għalfen ma konnix għażilna Calypso Boys Scoop. Tal-Future Scoop kont inħtart il-President u morna sew anke jekk kellna s-sulluzzu mas-surmast. Jekk tistaqsuni liema hu l-aħjar isem illum minn dawn it-tnejn ma nafx ngħidlek. Pero li ntrebaħ dakinhar intilef ftit wara għax inbidel il-gvern u l-futur mar il-baħar...

Bil-kampanja tal-fridges mimlija u vojta rbaħna fin-1998. Jiena fl-1999 sirt il-President tal-Kunsill ta’ l-istudenti tas-Sixth Form (K.S.S.M.R. liema isem rajtu soċjalist). Dakinhar kont nedejt kampanja taht l-isem “Our visions are in colour yet our results are black on white” u kienet suċċess għax ġibt l-akbar ammont ta’ voti. Ħdimna sewwa ukoll u għamilna diversi proġetti. Niftakar kien ġie darba Alfred Sant ikellimna fuq xi dramm. Dakinhar iddeċidejt li postu kien drammaturgu u kittieb u mhux fil-politika. Din naħseb illum jifhimha sewwa.

Fl-2000 sibt ruħi fl-Universita`, fil-Grupp Universitarji Għawdxin u ukoll fil-Moviment Żgħażagħ Partit Nazzjonalista. Fl-Universita għaddejt mill-isbaħ u l-ikraħ esperjenzi li taf toffrilek u ddewqek il-politika. Imma llum narah li kien zmien ta’ preparazzjoni u test qawwi. Darba meta ilmentajt ma xi ħadd fuq xi aġir mhux daqstant etiku ta’ kontestant, dan ix-xi ħadd qalli: “Inti għadek ma xraftx?”.

Ġunju tal-2002 mort Brussel bħala delgat tal-Prim Ministru għas-sessjoni taż-żgħażagħ tal-Konvenzjoni dwar il-Futur tal-Ewropa u kont intgħażilt minn panel chaired minn Fr Peter Serracino Inglott – bniedem li għadu jimpressjonani u jinfluwenzani sal-lum. Kienet esperjenza memorabbli fejn ir-rappreżentanti tal-pajjiżi Ewropej inkluż aħna li ma konniex għadna dħalna membri ddibatejna l-Futur ta’ l-Ewropa. Jiena kont ivvutajt kontra d-dokument finali li kien jaspira għal Ewropa federalista. Għadni konvint li l-federaliżmu mhux tajjeb għall-Unjoni Ewropea. Hemmhekk għamilt ħbiberiji li għadni ngħożż sal-lum.

Il-GUG tibqa’ l-iktar għaqda li ħadt gost naħdem fiha u niftakar il-kungress taż-żgħażagħ li konna organizzajna bil-parteċipazzjoni ta’ għaqdiet, unions, partiti, l-Knisja u l-kunsilli lokali. Konna anke ġibna l-kor ċelebri Voices għall-Youth for Charity. Wara kollox, il-GUG laqqgħetni ma’ l-għarusa u kien dakinhar ftit wara li ltqajna li cempilli Euchar Mizzi (kont fuq tal-linja għal-Għawdex) u qalli li l-Partit u Eddie kellhom fiduċja fija għall-kunsill tar-Rabat u li xtaq ikellemni. Jiena dakinhar għidtlu iva there and then fuq tal-linja bl-għarusa bil-kurżita tagħha tistaqsini għal xiex kont għidt iva. Imbagħad x’ ħin saret taf erm aħjar ma nkomplix... Tifhmux ħazin dejjem kienet warajja, ħassitha ftit insultata illi ma għidtiliex qabel. Id-dar il-mama fehmitha qabel il-papa.

Insomma imbaghad canvassing u ridt nistudja ghax din kienet it-tielet sena tal-liġi – s-sena miċidjali! Insomma tlajt fil-kunsill u għaddejt ukoll mill-eżamijiet – niftakar kien kunsillier Laburista illi qalli li kont ser nitla’ għax jiena imorru kemm imorru voti fil-kajżelli xorta, billi kont l-ewwel darba ma fhimtx hux ser nitla’ jew le, u waqghetli l-battery tal-mobile u għaxxaqtha ma Ramona u tad-dar li ma setgħux isiru jafu eżatt kif sejrin, u kont imbagħad damdamt il-mobile ta’ Victor is-sufi biex nikkuntatjahom. Peter Sant Manduca frisk frisk wara xi siegħa jew tnejn qalli li kien sejjer, kien ġab l-iktar voti fuq l-Imdina u ma damux ma għaddewhom. Tar-Rabat qishom ma riedu jispiccaw qatt.

Din l-elezzjoni kienet mar-referendum u jien kont iktar moħħi fir-referendum milli fl-elezzjoni tal-kunsill li ħadtha bħala avventura. Irbaħna fit-tnejn li aħna u kien imiss l-elezzjoni. Iz-zmien tar-referendum, u tal-elezzjoni tal-2003 jibqa’ żmien indimentikabbli. Dakinhar kont anke fl-eżekuttiv tal-partit u niftakar ċar u tond x’ kien jingħad. Ir-rebħa tal-2003 kienet tfisser il-ħolma ta’ Eddie u n-nazzjonalisti issir realta`. Dakinhar kont nel settimo cielo.

Sadanittant kont fil-kunsill, esperjenza tajba oħra. Mhux dejjem qbilt mas-Sindku jew mall-maġġoranza iżda qatt ma tlifna r-rispett kbir li kellna f’ xulxin sa għeluq it-term u ħdimna kollha ma xulxin għal ġid tar-Rabat fid-dettami tal-budget finanzjarju. Stajna għamilna aħjar… u kif! Imma jekk sar xi żball dan kien fil-limitazzjoni umana u l-ħsieb viġenti kien dejjem dak ta’ ġid għar-Rabat tagħna.

Intant ir-rebħa tal-2003 fissret ukoll il-bidu tat-tluq ta’ Eddie minn kap, dan l-idolu kien ser iwarrab, hu u jgħid, jidhirli li nqrat ittra ukoll fl-eżekuttiv, waqa skiet perfett taqtgħu b’ sikkina. Jiena ssummajt. Issa x’ser jiġri? Nammetti li meta bdiet it-tellieqa għal kap ġdid kull kandidat li ġie d-dar staqsejt lili nnifsi wara li jkun ħareg: dan ikompli wara li ħalla Eddie? Dan jista’ jmexxina anke aħjar? Kien bir-risposta ta’ dawn it-tweġibiet li vvutajt.

Fl-2005 mort Verona, taħt l-Erasmus, hemm għamilt ħafna ħbieb, intfajt b’ ruħi u ġismi għall-fencing, l-isport li tant inħobb u nixtieq preżenti ukoll fir-Rabat. Hemmhekk għixt ma tlieta minn sħabi tal-kors, Leonard, Rosette u Amanda. Pero immisjajt hafna lil-maħbuba tiegħi u l-familja u kien f’dan il-perjodu li ddeċidejt li għandi nipproponilha għaż-żwieġ.

Insomma fl-2006 iddeċidejt (u din kienet deċiżjoni iebsa ħafna) illi ma nikkontestax l-elezzjoni tal-Kunsill Lokali tagħna. Xorta għint lil partit, pero nikkontesta fiċ-ċirkustanzi ma stajtx u ddeċidejt li nieħu a political sabbatical. Tlaqt bil-mod il-mod minghajr skossi minn kollox. Ridt nara posti huwiex fil-politika. Bdejt nistaqsi għalfejn kont impenjajt ruħi fil-politika, forsi għax in-nannu meta kont żgħir kien jimpressjonani? Forsi għax inħobb nidher? Forsi għax verament inrid il-ġid lill-pajjiż, lill-komunita`, lill-Għawdex, lin-Nazzjon? Domt ħafna nittituba, niddiskuti u niddibatti waħdi fil-garigori ta’ moħħi.

L-elezzjoni tat-8 ta’ Marzu 2008 bħal-lum preċiż ħdimt għaliha pero minn barra, ma ridtx nisma’ b’ kumitati. Kont intfajt b’ ruħi u ġismi fil-professjoni li kont għadni kemm bdejt neżerċita. Pero l-għanjnuna tiegħi tajtha, u kburi li tajtha. Sussegwentament ħbieb tiegħi fil-politika u le bdew jgħiduli biex nerġa’ noħroġ għall-elezzjoni. Jiena kont bejn ħaltejn. Mill-partit ġew ikellmuni ukoll. Lil Pawlu Aquilina għidtlu ċar u tond illi jiena ma kelli l-ebda rimors tad-deċiżjonijiet li kont hadt dik li ħriġt fl-2003, u li ma ħriġtx fl-2006. Jiena tlabtu ftit żmien u wegħdtu li kont ser naħsibha sew. Il-partit irrispetta l-liberta tiegħi. Pero kif jgħidu f’ Hotel California, “you can check out any time you want but you can never leave”.

Finalment irrealizzajt illi jiena fil-politika ridt nagħti l-impenn kollu tiegħi u nemmen li għandi x’ noffri lir-Rabat u l-komunita tagħna u naf x’ inrid mir-Rabat, b’ idejat ċari daqs il-kristall, għalhekk Viżjoni Ċara.

Ilum ninsab fuq l-għatba ta’ elezzjoni f’ mixja li bdiet snin ilu. Xtaqt naqsam magħkom biċċa mill-għaġna ta’ ħajti qabel nibda fil-jiem li ġejjin nitratta magħkom l-viżjoni tiegħi fid-dettal. Nispera li kont u nkun ċar :).